Javascript DHTML Drop Down Menu Powered by dhtml-menu-builder.com
..............نمايشکردنى کتيب.....................

هه‌نگ

مار سلیمان مه‌تران به‌سره

كتێبى (هه‌نگ) یه‌كێكه‌ له‌ كتێبه‌كانى كولتوورمان كه‌ له‌ سه‌ده‌كانى ڕابوردوودا ڕه‌واجێكى باشى لاى بڕواداران هه‌بووه‌، ئه‌ویش له‌به‌ر ئه‌و زانیارییه‌ فره‌وان و كورت كراوانه‌ى كه‌ كتێبه‌كه‌ له‌ هه‌مان كاتدا له‌خۆى گرتووه‌و، به‌شێوه‌یه‌كى ڕێك و پێك و ڕه‌وان نووسراوه‌. نووسه‌رى كتێبه‌كه‌ (مار شلێمۆن) یان (مار سلێمان)ه‌، كه‌ له‌ (ئه‌خڵات)ى كه‌نارى ڕۆژئاواى ده‌ریاچه‌ى وان له‌ كۆتایى سه‌ده‌ى دوازده‌مى زایینیدا له‌دایك بووه‌و پاشان بووه‌ته‌ مه‌ترانى (برات میشان) كه‌ به‌سره‌یه‌، ئیدى له‌و كاته‌وه‌ به‌سه‌رده‌مى به‌سره‌ ناسراوه‌و ئاماده‌ى ڕێ و ڕوسمى جاسلیق (مار سبر یشووع)ى چواره‌م 1222-1224 جاسلیقى كلێساى ڕۆژهه‌ڵات بوو، وه‌ك مێژوونووس صلیبا باسى ده‌كات. قرداحى له‌ كتێبى (گه‌نجینه‌ى به‌ به‌ها)دا ده‌ڵێت له‌ ساڵى 1240 زدا كۆچى دوایى كردووه‌. مار سلێمان ئه‌دیب و شاعیر بووه‌، په‌خشان و شیعرى نووسیوه‌، عه‌بد یه‌شووع تۆباوى له‌ فه‌هره‌ستى نووسه‌راندا ناوى بردووه‌، گرنگترین كتێبیشى كتێبى (هه‌نگ)ه‌، كه‌ له‌سه‌ر داخوازى (مار نرساى) كه‌ قوتابیى خۆى بووه‌ نووسیویه‌تى، ناوى به‌رهه‌مه‌كانى به‌سرى له‌ ناوه‌رۆكى كتێب و ده‌ستنوووسه‌ سریانییه‌كاندا ئاماژه‌یان پێ دراوه‌، له‌وانه‌یش ئه‌وه‌ى له‌ ده‌ستنووسه‌كانى مه‌ترانییه‌ى كلدانى مووسڵدا باس كراون كه‌ له‌وێ كتێبى (هه‌نگ) به‌ دوو به‌ش هه‌یه‌، یه‌كێكیان به‌ كلدانى و ئه‌وه‌ى دیكه‌ به‌ عه‌ره‌بى و بۆ سه‌ده‌ى چوارده‌م ده‌گه‌ڕێته‌وه‌. له‌ گه‌نجینه‌ى قه‌شه‌ كلدانییه‌كاندا له‌ به‌غدا كتێبى (هه‌نگ) به‌ ژماره‌ (101)ى ساڵى 1699 هه‌یه‌و له‌ كتێبخانه‌ى مه‌ترانییه‌ى كلدانى دیار به‌كر به‌ ژماره‌ 27/1ى ساڵى 1690 و له‌ كتێبخانه‌ى (ماردنى) چه‌ند سروودێكى ئایینى هه‌ن بۆ ساڵى 1586ز ده‌گه‌ڕێنه‌وه‌و، له‌ كتێبخانه‌ى كلدانى سه‌عره‌دیش دوو دانه‌ له‌ كتێبى (هه‌نگ) به‌ ژماره‌ 85و 86 هه‌ن بۆ سه‌ده‌ى چوارده‌و پازده‌م ده‌گه‌ڕێنه‌وه‌، هه‌روه‌ها (سه‌معانى) هه‌ندێك له‌ كتێبى (هه‌نگ)ى له‌ كتێبخانه‌ى ڕۆژهه‌ڵات بڵاوكردووه‌ته‌وه‌و ڕۆژهه‌ڵاتناس (سۆنفلده‌ر)یش ده‌قه‌كه‌ى بۆ لاتینى وه‌رگێڕاوه‌و ساڵى 1886 له‌ (بامبرگ) بڵاوى كردووه‌ته‌وه‌و، هه‌روه‌ها (بدگ) ده‌قه‌ كلدانییه‌كه‌ى و وه‌رگێڕانه‌ ئنگلیزییه‌كه‌ى له‌ ساڵى 1886دا له‌ ئۆكسفۆرد بڵاوكردووه‌ته‌وه‌. به‌م شێوه‌یه‌ ئه‌م كتێبه‌ لاى خوێنه‌ران ڕه‌واجى هه‌بووه‌و له‌ هه‌موو گه‌نجینه‌و كتێبخانه‌یه‌كدا شوێنى بۆ خۆى كردووه‌ته‌وه‌. كتێبى (هه‌نگ) له‌ شه‌ست به‌ش پێكهاتووه‌، نووسه‌ر پوخته‌ى فێركردنى مه‌سیحیه‌تى كلێساى ڕۆژهه‌ڵاتى تێدا كۆكردووه‌ته‌وه‌ به‌ پشت به‌ستن به‌ كتێبى پیرۆز به‌ هه‌ردوو سه‌رده‌مى كۆن و نوێوه‌و باسى دروستبوونى گێتى و به‌هه‌شت و گوناهى ئاده‌م و ڕووداوه‌كانى (سفرى تكوین) و (سفرى خروج)ى له‌ سه‌رده‌مى كۆن كردووه‌و باسى ڕووداوه‌كانى سه‌رده‌مى نوێى كردووه‌، له‌وانه‌یش مژده‌كه‌ى مریه‌م و له‌دایكبوونى یه‌سووع و ده‌ركه‌وتنى ئه‌ستێره‌و په‌یامى یه‌سووع و ژان و ئازارى هه‌ستانه‌وه‌، هه‌موو ئه‌مه‌یشى له‌ چه‌ند به‌شێكى پوخت و كورت كراوه‌دا باس كردووه‌، پاشان چووه‌ته‌ سه‌ر ناوى پێغه‌مبه‌ران و قوتابیان و ناوى په‌تریاركه‌كانى كورسى ڕۆژهه‌ڵات و ناوى پاشاكان و كۆتایى جیهان و مه‌سیحى ده‌جال و پاشان سه‌باره‌ت به‌ هه‌ستانه‌وه‌و ڕۆژى (ده‌ینونه‌)و پاداشت و سزا، له‌ پتر له‌ یه‌ك به‌شیشدا بایه‌خى به‌و ڕه‌چه‌ڵه‌كانه‌ داوه‌ كه‌ له‌ كتێب و لێكۆڵینه‌وه‌كانى گه‌شتوه‌رانى عه‌ره‌بدا ئاماژه‌یان پێدراوه‌. كتێبه‌كه‌ زانیارى لاهووتى و مێژوویى تێدایه‌ جگه‌ له‌ ئه‌فسانه‌كانى ئه‌و سه‌رده‌مه‌و پێغه‌مبه‌رایه‌تى زه‌رده‌شت و سه‌ربورده‌ى یه‌ئجووج و مه‌ئجووج و سه‌ربورده‌ى دارده‌سته‌كه‌ى مووساو هاتنى مه‌جووس و ئه‌و به‌سه‌رهاتانه‌ى له‌ كتێبى پیرۆزدا هه‌ن.