Javascript DHTML Drop Down Menu Powered by dhtml-menu-builder.com
......................بلاوکراوه‌کانى............................


.چیرۆكنووسانى عیراقی سریان له‌ كاروانى چیرۆكى عیراقیدا
هيثم بردى

 

له‌م دواییانه‌دا له‌ زنجیره‌ى بڵاوكراوه‌ سریانییه‌كان كه‌ به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تى ڕۆشنبیرى و هونه‌رى سریانى له‌ وه‌زاره‌تى ڕۆشنبیرى حكوومه‌تى هه‌رێمى كوردستان ده‌ریان ده‌كات په‌رتووكێك به‌ناونیشانى (چیرۆكنووسانى عیراقی سریان له‌ كاروانى چیرۆكى عیراقیدا) ده‌رچوو. نووسه‌ر ( بردى ـ به‌ره‌دا) كتێبه‌كه‌ى به‌ كورته‌یه‌ك سه‌باره‌ت به‌ چیرۆكى عیراقی ده‌ست پێ ده‌كات و ئاماژه‌ به‌وه‌ ده‌كات كه‌ سه‌ره‌تا ئه‌و چیرۆكه‌ له‌سه‌ر ده‌ستى مه‌حموود ئه‌حمه‌د ئه‌لسه‌ید ده‌ستى پێكردووه‌ كه‌ یه‌كه‌مین كه‌سه‌ چیرۆكى كورتى له‌عیراق نووسیوه‌و دێته‌ سه‌ر باسى به‌ره‌و پێشه‌وه‌چوونى ئه‌م هونه‌ره‌ ئه‌ده‌بییه‌ له‌ ماوه‌ى ساڵانى دواترى دووه‌مین ده‌یه‌ى سه‌ده‌ى بیسته‌م كه‌ ئه‌و به‌رواره‌یه‌ له‌سه‌ر ده‌ستى ئه‌لسه‌ید كانیه‌كانى چیرۆكى كورت لێوه‌ى هه‌ڵقوڵین.
(بردى) كتێبه‌كه‌ى به‌ یووسف مه‌تى چیرۆكنووس ده‌ست پێ ده‌كات كه‌ چیرۆكه‌كانى خۆى له‌سییه‌كانى سه‌ده‌ى ڕابوردوو بڵاوكردنه‌وه‌و له‌به‌رهه‌مه‌كانى (چیرۆكى وێرانه‌) هه‌ڵده‌بژێرێت كه‌ نووسه‌ران به‌ جوانترین و باشترین چیرۆكى (مه‌تى) ده‌زانن چونكه‌ لووتكه‌ى په‌ه‌سه‌ندى هونه‌رى چیرۆك له‌و قۆناغه‌دا ده‌نوێنێت. پاشان چیرۆكنووس (ئه‌دمۆن سه‌برى) دێت و نووسه‌ر به‌رهه‌مه‌كانى سه‌برى به‌و شێوه‌ ناوزه‌د ده‌كات كه‌ دیارده‌یه‌كه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ى نووسه‌ره‌كه‌ى له‌ ڕووبارى چیرۆكى عیراقیدا ڕێڕه‌وى بۆ خۆى دیارى كردووه‌، ئاماژه‌یش به‌وه‌ ده‌كات كه‌ چیرۆكنووس بایه‌خ به‌ گێڕانه‌وه‌ ده‌دات و ورده‌كارى ئه‌وتۆ باس ده‌كات كه‌ خزمه‌تى بزاوتى ڕووداو له‌ چیرۆكدا ناكات و له‌به‌رهه‌مه‌كانى چیرۆكى (باخچه‌) هه‌ڵده‌بژێرێت كه‌ له‌كۆچیرۆكى (كاتب وارده‌ ـ نووسه‌رى وه‌رگرته‌) ساڵى 1955دا بڵاوكراوه‌ته‌وه‌. نووسه‌ر درێژه‌ به‌ به‌به‌داواداچوونه‌كانى ده‌دات و ده‌گاته‌ كاروانى چیرۆكنووس یووسف یه‌عقووب حه‌دادو به‌و ئافره‌ته‌ى ناوزه‌د ده‌كات كه‌ خۆمانى تێدا ده‌بینینه‌وه‌ له‌ ناوه‌وه‌و له‌ ده‌ره‌وه‌و له‌به‌رهه‌مه‌كانى چیرۆكى(ڤیزه‌یه‌ك به‌ره‌و جیهانێكى نوێ) له‌ كۆچیرۆكى (چیرۆكى هه‌ڵبژارده‌) 1972 هه‌ڵده‌بژێرێت. له‌ وێستگه‌یه‌كى دیكه‌دا باسى سه‌رگۆن پۆڵس ده‌كات واى ناو ده‌بات كه‌ چیرۆكنووسێكى له‌سه‌رخۆو نوێگه‌رو كه‌منووسى شه‌سته‌كانه‌ شوێن په‌نجه‌ى خۆى له‌ په‌ره‌سه‌ندنى چیرۆكى كورتى عیراقیدا به‌جێ هێشتووه‌و له‌چیرۆكه‌كانى چیرۆكى ( حه‌شارگه‌) هه‌ڵده‌بژێرێت كه‌ ساڵى 1966 له‌ گۆڤارى (كرێكارانى نه‌وت) بڵاوى كردووه‌ته‌وه‌، له‌ وێستگه‌ى دواتردا نووسه‌ر لا ده‌داته‌ لاى كاروانى سه‌عدى مالح و به‌چیرۆكنووسێكى فره‌ به‌رهه‌م له‌بوارى نووسینى كورته‌چیرۆك و ڕۆماندا ناوى ده‌بات چونكه‌ تا هه‌نووكه‌ حه‌وت كتێبى له‌ چیرۆك و ڕۆمان بڵاوكردووه‌ته‌وه‌و له‌و به‌رهه‌مانه‌ چیرۆكى (به‌خت) هه‌ڵده‌بژێرێت كه‌ له‌ سایتى چیرۆكى عیراقیدا له‌سه‌ر تۆڕى ئینته‌رنێت بڵاوى كردووه‌ته‌وه‌.
له‌ وێستگه‌ى دواتردا دێته‌ باسى چیرۆكنوس بنیامین حه‌دادو باسى ئاره‌زووى گێڕانه‌وه‌ى واقیعیانه‌ ده‌كات ئه‌ویش وه‌ك زۆربه‌ى چیرۆكنووسانى سریان ئه‌گه‌رچى حه‌داد له‌بڵاوكردنه‌وه‌دا دره‌نگ دره‌نگ به‌رهه‌مى بڵاو ده‌كرده‌وه‌و له‌گه‌لأ سه‌رگوزه‌شته‌كه‌یدا چیرۆكى (شمشێرى ئادار)ى بڵاوكردووه‌ته‌وه‌ كه‌ له‌ حوزه‌یرانى ساڵى 1972 دا له‌ گۆڤارى (ئه‌لسه‌قافه‌ ـ ڕۆشنبیرى)دا بڵاوى كردووه‌ته‌وه‌. نووسه‌ر درێژه‌ به‌ بابه‌ته‌كه‌ ده‌دات و لاى سه‌رگوزه‌شته‌ى چیرۆكنووس (فازلأ نوورى) له‌نگه‌ر ده‌گرێت و واى باس ده‌كات كه‌ ده‌زانێت چیرۆكه‌كانى به‌ چ شێوازێك ده‌نووسێت و پتر له‌ یه‌ك هونه‌ریان تێدا به‌كار ده‌هێنێت و ده‌قى چیرۆكه‌كانى به‌ فسیفساى هه‌مه‌ڕه‌نگ ناوده‌بات كه‌ تێكه‌ڵییه‌كى پێكهاته‌ى ڕه‌نگاڵه‌ى تێدایه‌ شتى سه‌یرو ته‌م و مژاوى و فریودان ده‌به‌خشێت و له‌چیرۆكه‌كان چیرۆكى (چاوه‌كانت و غه‌مبارى له‌ئێواره‌دا) هه‌ڵده‌بژێرێت كه‌ له‌ كۆچیرۆكێكه‌یه‌وه‌ وه‌ریگرتووه‌ به‌ هه‌مان ناوه‌وه‌یه‌. نووسه‌ر لاى وێستگه‌یه‌كى دیكه‌یش ڕاده‌وه‌ستێت كه‌ ئه‌ویش به‌سه‌رهاتى (دكتۆره‌ سوها ڕه‌سام)ه‌ ئه‌و ئافره‌ته‌ نووسه‌ره‌ى كه‌ له‌ناوه‌ندى چیرۆكنووسیندا به‌ناوێكى نه‌ناسراوى ناوزه‌د ده‌كات به‌ڵام كاتێك سێ چیرۆكى بڵاوكرده‌وه‌ ئه‌وه‌ خۆى وه‌ك چیرۆكنووسێكى به‌تواناى ئاگه‌دار له‌ نهێنییه‌كانى هونه‌رى چیرۆكنووسین ده‌هێنێته‌ پێشه‌وه‌و نووسه‌ر چیرۆكى(ئاوازى سه‌یر)ى هه‌ڵده‌بژێرێت كه‌ له‌یه‌كێك له‌ژماره‌كانى ساڵى 1982ى گۆڤارى (هزرى مه‌سیحی)دا بڵاوى كردووه‌ته‌وه‌. كاتێك نووسه‌ر ده‌گاته‌ باسكردنى سه‌رگوزه‌شته‌ى خۆى له‌مێژووى كاروانى چیرۆكى عیراقیدا ئاماژه‌ به‌وه‌ ده‌كات كه‌ له‌نه‌وه‌ى حه‌فتاكانه‌و چه‌ند ڕه‌خنه‌گرێك به‌دواچوونیان بۆ ئه‌زموونه‌كه‌ى كردووه‌و چیرۆكى (دوایه‌مین وێنه‌) له‌ به‌رهه‌مه‌كانى خۆى هڵده‌بژرێرێت. پاشان دێته‌ باسكردنى سه‌رگوزه‌شته‌ى چیرۆكنووس (پوترس نه‌باتى)و ئاماژه‌ به‌وه‌ ده‌كات كه‌ ئه‌م چیرۆكنووسه‌ به‌ درێژایی كاروانى پتر له‌ بیست ساڵه‌ى ئه‌ده‌بى خۆى به‌رهه‌مى زۆر كه‌مى بڵاوكردووه‌ته‌وه‌و چیرۆكى (دوایه‌مین وڕینه‌ى مه‌لیك نه‌بونائید) هه‌ڵده‌بژێرێت. له‌ وێستگه‌ى دواتردا به‌ره‌دا لاى چیرۆكه‌كانى چیرۆكنووس (جۆزێف حه‌ننا) ڕاده‌وه‌ستێت و به‌و ڕووبارۆچكانه‌ى له‌ قه‌ڵه‌م ده‌دات كه‌ ده‌ڕژَێنه‌ ناو ڕووبارى چیرۆكى عیراقه‌وه‌و له‌ ده‌قه‌كانى چیرۆكى (خاوه‌نى شڕوشیتاڵه‌كان) هه‌ڵده‌بژێرێت، هه‌رچى چیرۆكنووسى (پۆڵس ئاده‌م)ه‌ ئه‌وه‌ى له‌ دوایه‌مین وێستگه‌ له‌ دواى حه‌ناوه‌ دێت و باسى به‌رهه‌مه‌كانى ده‌كات به‌وه‌ى كه‌ ده‌قگه‌لێكن له‌ په‌نجه‌كانى دوو ده‌ست تێناپه‌ڕن چونكه‌ ئاه‌م بایه‌خ به‌ ده‌رهێنانى سینه‌مایى و شیعر ده‌دات و له‌ به‌رهه‌مه‌كانى چیرۆكى (به‌ردى بناغه‌) هه‌ڵده‌بژێرێت.
ئه‌م كتێبه‌ به‌ به‌ڵگه‌یه‌كى مێژوویى گرنگى له‌مه‌ڕ به‌رهه‌مه‌كانى چیرۆكنووسه‌ سریانییه‌كان و شوێن په‌نجه‌یان له‌ سه‌رتاپاى ئه‌ده‌بى عیراقیدا ده‌ژمێررێت. هه‌رچى نووسه‌ر خۆیه‌تى ئه‌وه‌ به‌چاوێكى بایه‌خده‌ر به‌ جیهانى كورته‌چیرۆك ته‌ماشاى به‌رهه‌مى چیرۆكنووسانى هاوه‌ڵى خۆى ده‌كات و به‌رهه‌مه‌كانیان به‌ وشه‌ى به‌پێز ده‌وڵه‌مه‌ند ده‌كات كه‌ له‌ ناوه‌رۆكدا بریتین له‌ ڕه‌خنه‌ سه‌باره‌ت به‌و ده‌قانه‌یان كه‌ به‌جێیان هێشتوون.

 

نمايشکردنى کتيب: سامر الياس سعيد
وه‌رگێڕانى: م.ڕ.ت